Hiện nay, các tỉnh, thành phố thuộc khu vực Bắc bộ xuất hiện các đợt rét, đậm rét hại. Khi nhiệt độ xuống thấp làm giảm sức đề kháng của vật nuôi và một số loại cây trồng tạo điều kiện thuận lợi cho các loại mầm bệnh phát triển, lây lan và gây bệnh.
Để chống rét cho đàn vật nuôi, cây trồng giảm nguy cơ xuất hiện các dịch bệnh cho đàn vật nuôi, gây thiệt hại cho người sản xuất. Trung tâm Dịch vụ sự nghiệp công xã khuyến cáo người dân cần thực hiện tốt một số lưu ý sau:
I. Đối với gia súc, gia cầm
1. Về chuồng trại
Gia cố, che chắn chuồng trại không để gió lùa trực tiếp vào vật nuôi, chuồng trại ấm áp, kín gió nhưng vẫn có độ thông thoáng. Nền chuồng đảm bảo luôn khô, ráo và phải có chất độn chuồng bằng rơm, rạ, mùn cưa hoặc trấu khô. Thường xuyên giữ chuồng trại sạch sẽ, những ngày rét có kèm theo mưa cần bổ sung thêm chất độn chuồng để gia súc tăng khả năng chống rét. Có thể sử dụng bóng điện công suất lớn để sưởi ấm chuồng nuôi hoặc đốt sưởi cho vật nuôi trong chuồng bằng trấu, mùn cưa, than củi...
* Chú ý: Thường xuyên theo dõi khi đốt sưởi, để xa dụng cụ đốt với vật liệu dễ cháy trong chuồng nuôi như: Bạt che, chất độn chuồng, các thanh che chắn bằng vật liệu dễ cháy,... đảm bảo công tác phòng chống cháy nổ.
2. Chế độ chăn thả
Nhiệt độ quá lạnh sẽ làm giảm sức đề kháng của vật nuôi nhất là đối với gia súc già yếu, gia súc non. Thường xuyên theo dõi dự báo thời tiết, cập nhật diễn biến thời tiết để có kế hoạch cụ thể bảo vệ đàn vật nuôi.
Không chăn thả vật nuôi khi thời tiết rét đậm, rét hại và nhiệt độ xuống dưới 12 độ C; phải nhốt vật nuôi tại chuồng để tiện chăm sóc, quản lý và không tắm cho gia súc; có thể dùng chăn cũ, bao tải đay để giữ ấm cho vật nuôi (đặc biệt là gia súc non); thường xuyên kiểm tra, theo dõi tình hình sức khỏe đàn vật nuôi, nếu phát hiện có biểu hiện khác thường để kịp thời xử lý.
3. Chăm sóc và nuôi dưỡng
Thức ăn có vai trò quan trọng cho sự sinh trưởng và phát triển của vật nuôi. Trong những ngày giá, rét vật nuôi cần cung cấp đủ thức ăn nhiều năng lượng để chống rét tốt hơn
a) Đối với trâu, bò
- Tăng cường chế độ chăm sóc, nuôi dưỡng phù hợp đối với trâu, bò già, yếu, gia súc non để tăng cường phòng chống rét và dịch bệnh.
- Vận động người dân thu gom các phụ phẩm nông nghiệp làm thức ăn dự trữ cho đàn trâu, bò trong mùa đông, như: Rơm, rạ, thân, lá cây ngô, ngọn lá mía, dây khoai lang, lá sắn, cây lạc…; hướng dẫn các hộ chăn nuôi áp dụng các biện pháp xử lý, chế biến (ủ rơm với U rê, ủ chua thức ăn) để dự trữ và nâng cao giá trị dinh dưỡng của thức ăn; tận dụng diện tích đất không sử dụng trồng cây vụ đông, đất bỏ hoang, đất trống xung quanh vườn nhà để trồng cỏ, trồng ngô dày làm thức ăn.
- Mức cho ăn: Sử dụng nguồn thức ăn tự nhiên có sẵn (cỏ xanh, cỏ ủ hoặc rơm khô, rơm ủ urê…) và cung cấp với định mức bằng 10% trọng lượng cơ thể, ví dụ như trâu, bò có khối lượng 300kg thì cho ăn 30kg cỏ xanh hoặc cỏ ủ… ; ngoài ra, có thể cung cấp thức ăn xanh ủ chua cho trâu, bò (thân cây ngô, cỏ voi…) với lượng từ 7-10kg/ngày nhằm nâng cao tỷ lệ tiêu hóa đồng thời bổ sung thêm thức ăn tinh như bột ngô, bột sắn, cám gạo... (khoảng 0.5-1kg/con/ngày); đảm bảo nước uống đầy đủ hàng ngày, trong những ngày rét đậm, rét hại có thể bổ sung cho trâu, bò uống nước ấm có hoà muối với lượng khoảng 5g/100 kg khối lượng cơ thể để tăng cường sức đề kháng. Ví dụ: Trâu, bò có khối lượng 300kg thì pha 15g muối với nước ấm cho uống.
b) Đối với lợn
Khẩu phần ăn phải đảm bảo, đầy đủ chất dinh dưỡng (có thể cho ăn tự do, ăn các bữa trong ngày tùy vào loại thức ăn, phương thức nuôi); bổ sung thêm vitamin, men tiêu hóa thường xuyên cho lợn; cần sử dụng bóng úm, chuồng úm cho lợn con theo mẹ; cho lợn con tập ăn sớm để tăng khả năng tiêu hóa.
c) Đối với gia cầm
Có thể tăng lượng thức ăn cho gia cầm, cho gia cầm uống nước ấm và bổ sung một số loại vitamin, men tiêu hóa, chất điện giải nâng cao sức đề kháng; áp dụng mật độ nuôi hợp lý đối với gà đẻ từ 6-8 con/m2, gà thịt: 8-10 con/m2. Thực hiện tốt quy trình úm cho gia cầm con; những ngày giá rét không thả gia cầm ra vườn; thực hiện che chắn để tránh gió lùa trong chuồng.
4. Phòng bệnh cho vật nuôi
- Áp dụng quy trình chăn nuôi phù hợp đảm bảo an toàn dịch bệnh; thực hiện nghiêm các biện pháp phòng, chống dịch bệnh được quy định về phòng, chống dịch bệnh động vật trên cạn như: Đối với gia cầm (cúm gia cầm, niu cát xơn…); lợn (lở mồm long móng, tụ huyết trùng, dịch tả lợn, dịch tả lợn Châu Phi…); dê, cừu (lở mồm long móng, nhiệt thán); trâu, bò (lở mồm long móng, nhiệt thán, tụ huyết trùng, viêm da nổi cục…).
- Thực hiện tiêm phòng định kỳ đầy đủ các loại vắc xin theo hướng dẫn của cơ quan chuyên môn. Ngoài ra, cần đẩy mạnh công tác vệ sinh tiêu độc khử trùng chuồng trại; thường xuyên theo dõi tình trạng sức khỏe của vật nuôi để có biện pháp xử lý hiệu quả khi vật nuôi có những biểu hiện bất thường do đói, rét hoặc bệnh dịch. Khi phát hiện bệnh trên vật nuôi cần báo ngay cho cơ quan thú y và chính quyền địa phương để có biện pháp xử lý kịp thời.
* Lưu ý:
- Khi trâu bò bị đói rét do rét đậm, rét hại kéo dài trên 10 ngày liên tục thì sức khỏe và sức đề kháng bị giảm, dễ mắc bệnh vì vậy trong thời gian giá rét cần cho trâu bò ăn cháo gạo hoặc cháo cám nóng, bổ sung khoáng chất và các loại vitamin để nâng cao sức đề kháng.
- Xử lý chất thải hàng ngày thu gom phân vào hố ủ, dẫn chất thải lỏng trực tiếp từ chuồng đến hố đựng bằng rãnh thoát và xử lý chất thải bằng hóa chất hoặc chế phẩm sinh học.
II. Đối với nuôi trồng thủy sản
- Dọn ao vào tháng 10-11 hàng năm thả cá giống nhỏ mật độ 5-10 con/m2 ao.
- Ao sâu 1,7 - 2 mét nước, phủ bèo tây 1/3 ao về phía Bắc.
- Che phủ ni lon kín mặt ao cách mặt nước 1m.
- Dùng các loại vật liệu sẵn có tại địa phương như: Bó những bó rơm khô, rạ khô thành từng bó nhỏ có đường kính 30 - 50cm ngâm chìm xuống đáy ao là nơi trú ẩn cho cá
- Dùng những khoanh cống bi, cống xi măng, vòi bơm cũ, ống tre nứa.. thả xuống đáy ao làm nơi trú ẩn cho cá vào những ngày nhiệt độ xuống quá thấp
- Có thể dùng những tấm Prô xi măng đặt cách mặt nước ao 0,5 mét tạo khung nhà dưới đáy ao nhằm hạn chế hiện tượng đối lưu nước giữa các tầng nước mặt, giữa và đáy hạn chế đưa lớp nước mặt nhiệt độ thấp về mùa đông đưa xuống đáy ao nuôi
- Chỉ cho ăn cám vào những ngày 180C trở lên.
- Không được đánh bắt cá trong những ngày nhiệt độ xuống thấp dưới 18oc, nếu đánh bắt cá trong những ngày nhiệt độ thấp có thể gây chết cả đàn cá có trong ao lưu giống
- Không đánh cá giống trong tháng 11; 12; 1; 2 là những tháng nhiệt độ thấp nhất trong năm, rét đậm dễ gây bệnh nấm Thuỳ My gây chết cá giống hàng loạt.
Chế độ cấp nước: 1 tuần cấp thêm nước 1 lần duy trì mực nước ổn định 1,5 - 2 mét.
III. Đối với cây trồng
Rét đậm, rét hại không những ảnh hưởng đến gia súc, gia cầm mà đối với cây trồng cũng ảnh hưởng, gây thiệt hại rất lớn đến sản xuất. Vì vậy, để chủ động phòng chống, nhằm giảm thiệt hại cho người nông dân cần đảm bảo tốt một số yêu cầu kỹ thuật sau:
Tăng cường bón phân:
Bón phân cho rau, màu cân đối, bón sớm, bón nhiều kali và phun chế phẩm K-H; A-H 502 cho cây trước các đợt rét đậm, có tác dụng giúp cho cây tăng khả năng chống rét.
Đối với các loại cây màu như cây ngô, cây khoai lang: Tưới rãnh đủ ẩm, đảm bảo 70-80% độ ẩm đồng ruộng để cây sinh trưởng sinh thực tốt, khoai về củ, ngô về hạt được thuận lợi. Với cây khoai lang cần bón kali sớm kết hợp với đạm, bón lần cuối (lần 2) sau trồng 40-45 ngày, mỗi sào (360m2) 3-4kg kali + 1-2kg đạm urê, vun cao vào gốc, không được tỉa cành lá xung quanh gốc để khoai ấm gốc tạo điều kiện thuận lợi cho các chất dinh dưỡng về củ.
Với cây ngô bón nốt lượng đạm, kali sớm vào lúc ngô có 10-12 lá (trước trổ cờ 10-15 ngày), đồng thời vun cao vào gốc. Chú ý tuyệt đối không được làm gãy, làm rách, nát hoặc cắt lá mang bi (bắp), vì lá mang bi quyết định 50-60% độ chắc, mẩy của hạt.
Cây lạc đông, đậu tương đông đang ở thời kỳ xuống củ, vào mẩy hạt, cần bón sớm, bón đủ kali, tưới đủ ẩm để cây chống rét tốt, củ, hạt được căng, chắc. Các loại cây rau như: Hành, tỏi, cây họ cà (cà chua, khoai tây), rau họ cải (bắp cải, su hào, sup lơ), và các loại rau khác cũng phải tưới đủ ẩm theo nhu cầu dinh dưỡng của từng cây trong những ngày rét đậm. Bón thêm phân kali, phân lân, giảm bón đạm để cây khoẻ mạnh tăng cường khả năng chống rét.
Chăm sóc
Tỉa thưa hợp lý cành, nhánh (nhất là đối với cây cà chua, khoai tây), làm bộ tán thông thoáng, hạn chế sâu, bệnh hại. Tiến hành thụ phấn nhân tạo, thụ phấn bổ sung cho các loại rau ăn quả (cà chua, bí đỏ, ngô).
Phát hiện và phòng trừ kịp thời các loại sâu, bệnh mới phát sinh, gây hại.
TTDVSNC